18 huid-gezwellen: abces, cyste, poliep, blaar, zweer, tumor e.a. - Gezondr.nl (2022)

Op en onder de huid kunnen allerlei verdikkingen voorkomen. Een verdikking van de huid wordt –afhankelijk van de oorzaak, vorm en aard– ook wel knobbel, bult, uitwas of gezwel genoemd. Hierbij een opsomming van de bekendste verdikkingen die zoal op, in en onder je huid kunnen voorkomen. Wellicht helpt deze lijst je bij het achterhalen van de soort en oorzaak van het huidgezwel…

1. Tumor

‘Tumor’ is de Latijnse term voor ‘zwelling’ en de term tumor kan dan ook in principe voor alle soorten zwellingen worden gebruikt. Meestal wordt met de term ‘tumor’ een kankergezwel bedoeld, maar deze benaming is incorrect. Een tumor kan namelijk goedaardig (benigne) zijn, en in dat geval is er géén sprake van kanker. Alleen als er onrustige of kwaadaardige (maligne) cellen in een gezwel/tumor voorkomen, is er sprake van een kankergezwel oftewel ‘maligne’ tumor.

2. Abces

Een abces is een verdikking die ontstaat door de ontwikkeling en opeenhoping van etter in een holte die niet van nature in het lichaam voorkomt. De opeenhoping van etter is nagenoeg altijd het gevolg van een bacteriële infectie. Abcessen kunnen nagenoeg overal in het lichaam ontstaan. Naarmate de hoeveelheid etter toeneemt, wordt het abces groter. Een abces wordt meestal verholpen door deze open te snijden en de etter weg te laten vloeien. Als pus zich ophoopt in een bestaande holte (galblaas e.a.), spreekt men van een ‘empyeem. Er zijn allerlei soorten abcessen, waaronder…

3. Cyste

Een cyste is – net als een abces – een onnatuurlijke lichaamsholte. Een cyste bevat, in tegenstelling tot een abces, echter geen etter, maar lucht, vocht of semi-vast materiaal. Omdat een cyste bekleed is met epitheelweefsel en een semipermeabele wand heeft, kan er wel vocht in, maar geen vocht uit. Dit heeft tot gevolg dat een cyste groeit. Een cyste kan vanzelf verdwijnen, maar vaak dient deze te worden weggesneden. De term ‘cyste’ wijst dus op een – met epitheel beklede– holte en kan verwijzen naar allerlei soorten gezwellen. Er zijn allerlei soorten cysten, waaronder de haarnestcyste en het ganglion… Ze kunnen overal voorkomen. (bron)

4. Neoplasme

De term ‘neoplasme’ duidt op nieuwgroei; het is geen gevulde holte, maar een knobbel bestaande uit vast weefsel. Een neoplasme bestaat uit cellen die zich onbeheerst en aanhoudend delen, waardoor aldoor groeiende gezwellen ontstaan. Een neoplasme kán kwaadaardig (maligne) of goedaardig (benigne) zijn. Een goedaardig neoplasma is enkel schadelijk indien het in zijn groei omliggende weefsels verdrukt. Een kwaadaardig neoplasma is sowieso gevaarlijk omdat het lichaamseigen weefsels vernietigt.

De term ‘maligne neoplasme’ is de meest correcte benaming voor een ‘kankergezwel’. Afhankelijk van de soort, locatie en het ontwikkelingsstadium van een neoplasme bestaan er velerlei soorten en benamingen voor neoplasmen. Zo heb je o.a. seminomen, carcinomen en teratomen; een teratoom een neoplasme dat allerlei weefsels kan bevatten, waaronder haren, huid, tanden, spieren en zenuwen.

5. Papel

Met de term ‘papule’ oftewel ‘papel’ wordt een solide verdikkinkje van de huid bedoeld dat kleiner is dan 1 centimeter. Bekende papuleuze verdikkingen zijn mee-eters (comedonen). Als een papule ontstoken raakt, spreekt men ook wel van een ‘puist’ of ‘pustel’. Als een puist onderhuids openbarst, kan deze zich tot een abces ontwikkelen. Een abces dat vanuit een puist ontstaat, noemt men ook wel ‘infiltraat’. Ook kleine bultjes door eczeem, auto-immuunziekten of ontstekingsreacties worden veelal met papule aangeduid. Acne vulgaris oftewel ‘jeugdpuistjes’ is de bekendste veroorzaker van papels.

6. Poliep

De term ‘poliep’ duidt puur op de vorm van een gezwel. Het uiteinde van een poliep is dikker dan de basis, dus een poliep is een gezwel aan een soort van steeltje. Een poliep ziet er vaak uit als een zakje van slijmvlies. Een poliep kan bevestigd zijn met een dun steeltje (pedunkel) of brede stam (sessiel) en zowel in het lichaam (intern) als op de huid (extern) voorkomen.

Poliepen bevinden zich meestal in de holte van een orgaan, zoals de neus, keel, darmen, blaas, bijholten of baarmoeder. Ze groeien vanuit de weefsels van o.a. de slijmvliezen, stembanden en baarmoederwand. De aanwezigheid van poliepen wordt ook nog weleens ‘polypose’ genoemd. Poliepen zijn in veruit de meeste gevallen goedaardig, maar maligniteit (kwaadaardige ontaarding) komt af en toe voor.

7. Nodus

Met de term ‘nodus’, ‘nodule’ oftewel ‘nodulus’ wordt doorgaans een harde, onderhuidse knobbel bedoeld. Een nodule ligt altijd dieper dan een papule en is groter dan 1 centimeter. Het is een harde, massieve, bolvormige verdikking die onderhuids voelbaar is. Afhankelijk van de grootte kan een nodule zichtbaar zijn als een verheven bobbeltje aan het huidoppervlak.

Een nodulus is een vast-aanvoelende, rond- of ovaalvormige en doorgaans afgeplatte en omkapselde massa. Vanwege diens vorm en hardheid wordt een nodus ook wel ‘knoop’ genoemd. Een nodule kan maligne (kwaadaardig) of benigne (goedaardig) zijn. Bekende soorten nodulen zijn o.a. de peesknoop (ganglion), reumaknobbel, jichtknobbel (tophus), vetknobbel (lipoom) en inkapseling (granuloom).

8. Myoom & fibroom

Een myoom is een –meestal goedaardig– gezwel in het spierweefsel. In principe kunnen myomen zich voordoen in alles spieren (skeletspieren, glad spierweefsel e.a.). Veruit de bekendste en vaakst voorkomende vorm van myoom is de ‘vleesboom’ die kan ontstaan in het spierweefsel van de baarmoederwand. Sommige zeldzame myoom-types (vooral in hartspierweefsel) kunnen kwaadaardig worden. Een kwaadaardige (maligne myoom) wordt ook wel ‘sarcoom’ genoemd.

Naast de myoom onderscheidt men ook de fibroom, ook welfibroïd(e) of acrochordon genoemd. Een fibroom is een goedaardig gezwelletje dat veelvuldig voorkomt op de huid van hals, oksels, liezen en romp. Het zijn zachte, rubberachtige, meestal huidkleurige bindweefselgezwelletjes. Indien fibromen met een soort van smal ‘steeltje’ vastzitten aan het huidoppervlak spreekt men ook wel van een ‘gesteelde fibroom’, ‘steelwratje’ of ‘skin tag’.

9. Buil

Een zwelling die ontstaat door impact (klap/val/stoot) wordt doorgaans een ‘buil’ of ‘bult’ genoemd. Een dergelijke opzwelling ontstaat doordat er lymfevaten en bloedvaten gekneusd raken. Zodoende lekt er lymfevocht en bloed onder de huid. In principe is dit een positieve ontwikkeling, want de bouwstoffen en beschermingsstoffen in deze vloeistoffen helpen bij het herstel van de beschadigde weefsels. Bij een lichte klap ontstaat doorgaans uitsluitend een bloeduitstorting (hematoom); bij fikse klap ontstaat tevens een verdikking door plaatselijke vochtophoping (oedeem).

Let op: ook abcessen en cysten worden nog weleens buil genoemd. Denk maar eens aan de ‘etterbuil’ en de ‘pestbuil’.

10. Blaar

Een blaar oftewel bulla is een holte in of onder de opperhuid, gevuld met vocht. Een blaar kleiner dan 1 centimeter noemt men ook wel ‘blaasje’ of ‘vesikel’. Blaren en vesikels ontstaan meestal door blootstelling van de huid aan extreme hitte of kou (brandblaren). Ze kunnen echter ook ontstaan door druk of wrijving. In dat geval spreekt men ook wel van een drukblaar, klemblaar, bloedblaar of wrijvingsblaar. Er zijn nog veel meer huidaandoeningen die blaren kunnen veroorzaken. Denk maar eens aan allergische reacties, ontstekingen of contact met giffen of irriterende stoffen. Maar ook bepaalde vormen van oedeem (oedeemblaren)

11. Zweer

Een open, ontstoken wond aan het huidoppervlak kan zich verheffen en een kraterachtige verdikking vormen. Dit noemt men ook wel een ‘zweer’ of ‘ulcus’. Een zweer is een opening in een lichaamsoppervlak waaruit dode cellen worden afgestoten. Een zweer ontstaat meestal door een bacteriële of virale infectie (streptokokken, stafylokokken, herpes, rode hond, syfilis etc.)… Maar soms ook door een huidreactie op lichaamsvreemde stoffen of binnengedrongen objecten.

Een zweer kan tevens ontstaan door een afwijking van het immuunsysteem of woekering van kanker. Bekende soorten zweren zijn onder andere maagzweren, aften en steenpuisten (ontstoken haarzakje). Een sterk zwerende steenpuist wordt ook wel ‘karbonkel’ of ‘furunkel’ genoemd. Een kanaalvormige zweer die een verbinding vormt tussen verschillende weefsels en/of organen wordt ook wel een ‘fistel’ of ‘pijpzweer’ genoemd. Een zweer betreft in sommige gevallen de opening c.q. uitgang van een abces.

Let op: vrijwel alle “open” gezwellen zouden kunnen worden aangemerkt als zweer.

12. Opstaande moedervlek

Opstaande moedervlekken zijn woekeringen van pigmentvormende cellen. Men onderscheidt in beginsel de ‘dermale naevus’ (relatief oppervlakkig, huidkleurig bobbeltje) en de ‘gecombineerde naevus’ (= sterk verheven, bruinachtig bolletje). Een verheven moedervlek kan dus gekleurd zijn: lichtbruin, donkerbruin, roodachtig, zwartachtig of paarsachtig, maar ook bleek, wit of huidkleurig.

Een opstaande moedervlek kan vrij oppervlakkig zijn, maar ook “wratachtig”. Afhankelijk van de locatie kunnen er haren uit een moedervlek groeien. Men onderscheidt overigens talloze verschillende sub-typen van opstaande moedervlekken, afhankelijk van de exacte hoedanigheid. Een kwaadaardige moedervlek wordt ook wel een ‘melanoom’ genoemd.

13. Wrat

Een wrat (verruca vulgaris) is een harde, eeltachtige vergroeiing van de opperhuid. Het is een wit tot grijs knobbeltje met een bloemkoolachtig voorkomen. Wratten worden veroorzaakt door een virus uit de familie humaan papillomavirus (HPV), waarvan vele tientallen soorten bestaan. Wratten ontstaan meestal op de handen en voeten, maar ook vaak op de genitaliën (genitale wratten).

Wratten zijn meestal niet schadelijk, maar vaak wel vervelend. Ze verdwijnen nagenoeg altijd vanzelf. In zeldzame gevallen worden wratten extreem groot qua aantal en omvang. Dat gebeurt meestal vanwege een sterk verzwakt immuunsysteem. In dat geval bestaat de kans dat wratten uitgroeien tot kwaadaardige huidkanker.

14. Likdoorn

Een likdoorn oftewel eksteroog is een aar binnen groeiende eeltplek. Likdoorns komen voornamelijk voor op de voetzolen en tenen, maar soms ook in de handpalmen. Eelt op de voeten ontstaat doordat er druk of wrijving op het huidoppervlak wordt uitgeoefend, meestal door slecht passend schoeisel. De druk zorgt er tevens voor dat de eelt naar binnen groeit. Druk op de handpalmen ontstaat doorgaans door zware arbeid. Doordat harde eelt de zachte weefsels binnendringt, kunnen likdoorns oftewel eksterogen erg pijnlijk zijn.

15. Opgezette klier

Klieren kunnen als gevolg van een ontsteking of infectie opzetten. Vooral lymfeklieren kunnen zichtbaar en voelbaar zijn als knobbeltjes aan het huidoppervlak. Deze zwellinkjes worden ook wel benigne ‘lymfomen’ genoemd. Dit komt vooral veel voor in de hals, de lies en de oksels. Ook de traankliertjes van het oog, de speekselkliertjes in de mond, de talgkliertjes en zweetkliertjes in de huid en de schildklier in de hals kunnen opzwellen.

Bij vrouwen kunnen ook melkkliertjes in de borsten opzetten of opzwellen. Hierdoor kan onterecht angst kan ontstaan voor borstkanker. Er zijn allerlei benamingen voor opgezwollen klieren, waaronder ‘adenoom’, ‘hordeolum’, ‘chalazion’ en ‘atheroom’. Opgezette klieren zijn meestal goedaardig. Een kwaadaardig (maligne) klier noemt men ook wel ‘carcinoom’.

16. Spatader & aambei

Door toenemende druk op een ader, kunnen aders oprekken en als bobbels zichtbaar worden aan het huidoppervlak. Dit fenomeen wordt ook wel een ‘spatader’ genoemd. Een ‘aambei’ is een soort spatader nabij de anus. Als een opgerekte ader ontstoken raakt, spreekt men ook wel van een aderontsteking oftewel ‘flebitis‘.

17. Keloïd

Een keloïd is een verdikking die ontstaat door littekenweefsel dat buiten de afbakening van de oorspronkelijke wond groeit. Een keloïd kan ontstaan door een klein wondje (piercing e.a.), maar ook door een operatieve ingreep. Als de verlittekening binnen de grenzen van de oorspronkelijke wond blijft, dan spreekt men ook wel van hypertrofisch littekenweefsel.

18. Kwaddel

Een kwaddel is een soort vochtophoping die zich uit als een onderhuidse schijf of plakkaat gevuld met vocht. Deze oedemateuze kwaddels zijn meestal het gevolg van een natuurlijk verdedigingsreactie van je lichaam op lichaamsvreemde stoffen (zoals bij insectenbeten en huidcontact met brandnetels).

Maar meestal ontstaan kwaddels ten gevolge van een overdreven heftige immuunreactie op lichaamsvreemde stoffen die ook wel bekendstaat als ‘allergie’ of ‘allergische reactie’… Of door een auto-immuunreactie, waarbij het immuunsysteem bepaalde lichaamseigen cellen of stoffen voor lichaamsvreemd aanziet en het lichaam als het ware zichzelf aanvalt. De kwaddel oftewel galbult oftewel urtica behoort overigens tot de belangrijkste symptomen van netelroos en angio-oedeem.

Tot slot

De exacte benaming van een verdikking of zwelling is afhankelijk van de oorzaak, hoedanigheid, samenstelling, vorm, structuur, grootte, locatie, diepte, aantal, geaardheid, ontwikkelingsstadium, eventuele inhoud of abnormaliteit en de tak der geneeskunde. Er zijn dan ook letterlijk duizenden mogelijke benamingen voor knobbels en gezwellen.

Gezwellen kunnen bovendien het gevolg zijn van uiteenlopende lichamelijke reacties. Ze kunnen ontstaan door o.a. verwondingen, littekens, virussen, bacteriën, kwaadaardige cellen, auto-immuunziekten, vochtophoping, cel-woekering, overgevoeligheid en schommelingen in de hormoonhuishouding. Als je twijfelt over de oorzaak of hoedanigheid van een knobbel of gezwel, raadpleeg dan altijd uit voorzorg een arts!

Heb jij ervaring, vragen of opmerkingen m.b.t gezwellen, knobbels of bulten? Laat hieronder jouw reactie achter…

You might also like

Latest Posts

Article information

Author: Nathanael Baumbach

Last Updated: 03/17/2022

Views: 6109

Rating: 4.4 / 5 (75 voted)

Reviews: 90% of readers found this page helpful

Author information

Name: Nathanael Baumbach

Birthday: 1998-12-02

Address: Apt. 829 751 Glover View, West Orlando, IN 22436

Phone: +901025288581

Job: Internal IT Coordinator

Hobby: Gunsmithing, Motor sports, Flying, Skiing, Hooping, Lego building, Ice skating

Introduction: My name is Nathanael Baumbach, I am a fantastic, nice, victorious, brave, healthy, cute, glorious person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.